Spor ve Doğa Eğitimi Aracılığıyla Özerklik, Liderlik ve Takım Çalışması Gelişimi: Beden Eğitimi ve Spor Öğrencileri Üzerine Uzun Vadeli Bir Araştırma

Özet
Arka Plan:
Bedensel eğitim, spor ve açık hava eğitimi programları, deneyimsel ve grup temelli öğrenme ortamları aracılığıyla liderlik, özerklik ve takım çalışması gelişimini teşvik edebilir.
Yöntemler:
Bu uzun dönemli çalışma, Romanya’nın Brașov kentindeki Bedensel Eğitim ve Spor Fakültesi ile açık hava eğitimi faaliyetlerinden gelen 68 lisans öğrencisinin psikososyal yetkinliklerindeki değişiklikleri inceledi. Öğrenciler, ilk akademik yıllarının sonunda (T1) ve ikinci yılın ardından (T2) özerklik, liderlik ve takım çalışmasını ölçen üç yapılandırılmış anketi doldurdu. Ölçümler arasındaki farkları değerlendirmek için eşleştirilmiş örneklem t-testleri ve Cohen’s d kullanıldı.
Bulgular:
Her üç alanda da önemli iyileşmeler gözlemlendi. Özerklik, T1’deki 3.22 ± 0.20 ortalamasından T2’de 3.84 ± 0.19’a yükseldi. Öz bildirimle ölçülen liderlik puanları 3.20 ± 0.17’den 3.79 ± 0.18’e çıkarken, takım çalışması 3.17 ± 0.17’den 3.79 ± 0.20’ye yükseldi. Tüm farklar istatistiksel olarak anlamlıydı (p < 0.001). Etki büyüklükleri, özerklik, liderlik ve takım çalışmasında orta ila büyük düzeyde iyileşmeler olduğunu gösterdi.
Sonuçlar:
Bu çalışma, uzun dönemli değişimi belgelemenin ötesinde, spor ve açık hava eğitimi faaliyetlerinin, takım sporlarının ve grup halinde gerçekleştirilen fiziksel görevlerin, deneyimsel zorluklar, özerkliği destekleyen karar alma süreçleri, akran liderliği uygulamaları ve kademeli grup gelişimi yoluyla psikososyal yetkinliklerin artışıyla nasıl ilişkili olabileceğini anlamak için bütünleşik bir gelişimsel modeli yorumlama çerçevesi olarak kullanıyor. Bu değişiklikler, deneyimsel açık hava görevlerinin ve işbirlikçi spor faaliyetlerinin karar alma, liderlik davranışı ve takım etkileşiminde gelişimle ilişkili olabileceği yönündeki teorik beklentilerle tutarlıdır. Bu bulgular, hem fiziksel hem de kişilerarası becerileri geliştirmeyi hedefleyen yükseköğretim müfredatlarına bedensel ve açık hava grup faaliyetlerinin dahil edilmesini desteklemektedir.
1 Giriş
Liderlik ve kişilerarası yetkinliklerin geliştirilmesi, özellikle bedensel eğitime ve açık hava disiplinlerine odaklanan fakültelerde yükseköğretimin artan bir önceliğidir. Spor, giderek sadece fiziksel ve eğlence değeriyle değil, aynı zamanda sorumluluk, karar verme, duygusal düzenleme ve takım çalışması gibi liderlik için temel olan davranışsal ve bilişsel nitelikleri şekillendirmedeki rolüyle de tanınmaktadır (, ). Spor ortamları genellikle üniversite ortamlarında kilit bir pedagojik yaklaşım olan deneyimsel öğrenme için otantik bağlamlar yaratır. Kolb’un Deneyimsel Öğrenme Teorisi (ELT), açık hava rekreasyon programlarında başarıyla uygulanmış ve öğrencilerin liderlik yetkinliklerinin zaman içindeki gelişiminde önemli faydalar göstermiştir (). Macera temelli öğrenme ve organize sporları içeren bedensel eğitim programları, öğrencilerde inisiyatif, işbirliği ve uyum yeteneklerini geliştirir; bu beceriler hem profesyonel hem de akademik ortamlarda etkili liderlikle yakından ilişkilidir (). Özellikle kadın öğrenciler, spor aracılığıyla liderlik rollerine dahil olduklarında iletişim ve öz-etkinlikte dikkate değer kazanımlar göstermişlerdir; bu durum geleneksel cinsiyet normlarına meydan okuyabilir ve kapsayıcı öğrenme ortamlarını teşvik edebilir (). Fiziksel aktivite yoluyla liderlik eğitimi aynı zamanda zihinsel refahı da destekler, öğrencilerin stresi düzenlemesine ve dayanıklılık kazanmasına yardımcı olur; bu nitelikler spor ve açık hava eğitimi faaliyetlerinde ve fiziksel olarak zorlu ortamlarda özellikle önemlidir (, ). Literatür, organize sporun psikososyal yetkinlikler için potansiyel faydalarını gösterse de (, ), farklı faaliyetlerden ve popülasyonlardan elde edilen kanıtlar, katılımın tek başına bu sonuçları ürettiğini kanıtlamamaktadır. Bu nedenle, pedagojik koşullar ile liderlik ve takım çalışması arasındaki ayrım açıkça ele alınmalıdır.
Bu çalışmada “spor ve açık hava eğitimi faaliyetleri”, öğrencilerin iki akademik yıl boyunca maruz kaldıkları yapılandırılmış müfredat içeren deneyimleri ifade eder; buna takım sporları, dağcılık ve spor ve açık hava eğitimi faaliyetleri, saha gezileri, grup ödevleri ve dönüşümlü liderlik rolleri dahildir. Ancak spor, otomatik olarak olumlu bir gelişimsel bağlam olarak görülmemelidir. Gelişimsel sonuçlar, öğrenme ortamının kalitesine, pedagojik tasarıma, antrenörlerin ve öğretmenlerin rolüne, akran ilişkilerine ve zorluk ile destek arasındaki dengeye bağlıdır. Spor aracılığıyla pozitif gençlik gelişimi üzerine yapılan son eleştirel çalışmalar, temel sorunun sporun genel olarak olumlu sonuçlar üretip üretmediği değil, neyin, hangi koşullar altında ve kimler için işe yaradığı olduğunu savunmaktadır. Bu bakış açısı mevcut çalışma için önemlidir, çünkü öğrencilerin bildirdiği kazanımlar, spor katılımının kendisinden ziyade yapılandırılmış yansıtma, dönüşümlü roller ve grup görevleri gibi belirli müfredat koşullarının bir yansıması olabilir.
1.1 Öz bildirimle ölçülen yetkinlik değişimi için yorumlayıcı çerçeve
Spor ve açık hava eğitimi faaliyetlerinin, deneyimsel zorluk, belirsizlik ve ustalık temelli adaptasyon yoluyla özerkliği teşvik ettiği teorize edilmektedir. Deneyimsel öğrenme teorisinden yola çıkarak, öğrenciler sadece fiziksel görevleri yerine getirerek değil, aynı zamanda somut durumlarla yüzleşerek, tepkileri üzerine düşünerek, stratejilerini uyarlayarak ve revize edilmiş kararlarını yeni bağlamlarda uygulayarak da öğrenirler (). Yürüyüş, tırmanma, kayak ve oryantiring gibi spor ve açık hava eğitimi faaliyetleri, öğrencileri çevresel değişkenlik, fiziksel rahatsızlık, zaman baskısı ve anlık problem çözme ile karşı karşıya bırakır. Bu koşullar, öğrencilerin duygularını düzenlemesini, riskleri değerlendirmesini ve bağımsız kararlar almasını gerektirir. Öz-belirleme teorisine göre, bu tür deneyimler, özellikle öğrencilerin görevleri sadece talimatları takip etmek yerine aktif olarak seçtiklerini, uyarladıklarını ve ustalaştıklarını algıladıklarında özerklik ve yetkinlik gibi psikolojik ihtiyaçları karşılayabilir (). Bu nedenle model, spor ve açık hava eğitimi faaliyetlerine sürekli maruz kalmanın özellikle özerklik, karar verme, uyum sağlama ve stres yönetimi alanlarındaki gelişimle ilişkili olacağını öngörmektedir.
Takım sporlarının ise tekrarlanan rol uygulama fırsatları, sosyal modelleme, akran etkisi ve sorumluluk üstlenme yoluyla liderliği teşvik ettiği teorize edilmektedir. Dönüştürücü liderlik teorisi, başkalarını motive etme, bağlılık örneği oluşturma, çabayı teşvik etme ve grup üyelerini ortak hedeflere doğru destekleme gibi davranışları vurgular. Spor ortamlarında bu davranışlar, soyut talimatlar yerine otantik etkileşim yoluyla pratik edilir. Öğrenciler antrenman ve müsabakalar sırasında rollerini değiştirir, görevleri organize eder, stratejiler hakkında iletişim kurar, grup içi zorluklara yanıt verir ve akranlarını etkiler. Bu tekrarlanan liderlik deneyimleri, öğrencilerin inisiyatif, sorumluluk, iletişim ve pozitif etkiyi test edip geliştirebilecekleri pratik bir öğrenme ortamı yaratır. Buna göre model, yapılandırılmış takım sporlarına sürekli katılımın liderlik özgüveninde ve liderlikle ilgili davranışlarda artışla ilişkili olacağını öngörmektedir.
Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme
Bulgular, spor ve açık hava eğitiminin, faaliyetler yapılandırılmış, yansıtıcı ve sosyal olarak destekleyici olduğunda öğrenci gelişimine katkıda bulunabileceğini göstermektedir. Öğrenciler bu yetkinlikleri sadece spora katılarak geliştirmezler. Öğretmenler ve antrenörler sorumluluk, iletişim, karar verme ve işbirliği gerektiren görevler tasarladığında bu yetkinlikleri geliştirirler.
Aynı zamanda, sonuçlar ihtiyatla yorumlanmalıdır. Çalışma tek gruplu tekrarlanan ölçümler tasarımını ve öz bildirim anketlerini kullanmıştır. Bu nedenle bulgular pozitif gelişimsel eğilimler gösterse de, gözlemlenen değişikliklere yalnızca spor katılımının neden olduğunu kanıtlamaz. Akademik olgunlaşma, akran sosyalleşmesi, anketlere tekrar tekrar maruz kalma ve daha geniş üniversite deneyimi gibi diğer faktörler de iyileşmelere katkıda bulunmuş olabilir.
Çalışma, beden eğitimi ve spor alanındaki yükseköğretim programları için pratik bir değer sunmaktadır. Müfredat tasarımcıları, açık hava zorluklarını, takım sporlarını, dönüşümlü liderlik rollerini, işbirlikçi görevleri ve yönlendirilmiş yansımaları öğrenci eğitiminin planlanmış parçaları olarak dahil etmelidir. Bu faaliyetler, öğrencilerin akademik, mesleki ve sosyal bağlamlarda önemli olan becerileri geliştirmelerine yardımcı olabilir.
Gelecekteki araştırmalar daha büyük ve daha çeşitli örneklem grupları, geçerliliği kanıtlanmış ölçüm araçları, karşılaştırma grupları ve daha güçlü uzun dönemli modeller kullanmalıdır. Gelecekteki çalışmalar ayrıca özerklik desteği, liderlik rolü deneyimi, grup bütünlüğü, akran etkileşimi ve yansıtıcı öğrenme gibi öğrenme süreçlerini doğrudan ölçmelidir. Bu, spor ve açık hava eğitimi faaliyetlerinin özerklik, liderlik ve takım çalışması gelişimine nasıl ve neden katkıda bulunduğunu netleştirecektir.
Beyanlar
Üretken yapay zeka beyanı
Yazar(lar), bu makalenin hazırlanmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makaledeki şekillerin yanında yer alan alternatif metinlerin (alt metin) tamamı Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuş ve yazarların mümkün olduğunda inceleme yapması da dahil olmak üzere doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.
Özet
Anahtar Kelimeler
özerklik, liderlik, beden eğitimi, spor ve açık hava eğitimi faaliyetleri, takım çalışması, üniversite öğrencileri
Atıf
Alecu S ve Onea GA (2026) Autonomy, leadership, and teamwork development through sport and outdoor education: a longitudinal study of physical education and sports students. Front. Sports Act. Living 8:1914160. doi: 10.3389/fspor.2026.1914160
Alındı
19 Haziran 2026
Revize edildi
23 Ekim 2026
Kabul edildi
31 Ekim 2026
Yayınlandı
17 Kasım 2026
8 – 2026
Feng-Min Wei, Ulusal Yang Ming Chiao Tung Üniversitesi (Yang-Ming Kampüsü), Tayvan
Cemal Güler, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Türkiye
Cheyenne Luzynski, Batı Virginia Üniversitesi, Amerika Birleşik Devletleri
© 2026 Alecu ve Onea.
Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri) belirtilip bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıf yapıldığı sürece, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya çoğaltılmasına izin verilir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltmaya izin verilmez.
*İletişim: Stefan Alecu [email protected]
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

