Aşırı Sıcak ve Nem Koşullarında Egzersiz Yoğunluğu ve Isı Kabinde Beklemenin Isıya Adaptasyona Etkisi

Özet
Arka plan:
Ekstrem yüksek sıcaklık ve yüksek nem ortamına akut maruz kalma, fiziksel ve bilişsel işlevi bozar. Sıcaklığa uyumlanma (HA) için hızlı ve etkili stratejiler geliştirmek, acil bir pratik öncelik haline geldi. Bu çalışma; farklı egzersiz yoğunlukları ile orta yoğunluklu egzersiz ile birlikte sıcak odasında oturmanın, ekstrem yüksek sıcaklık ve yüksek nem koşullarında HA etkinliği ve fizyolojik güvenliği karşılaştırmayı amaçladı.
Yöntem:
Altmış sağlıklı erkek askeri katılımcı, bilgisayar ile üretilmiş rastgele sayılar kullanılarak dört gruba ayrıldı: düşük yoğunluklu eğitim grubu (L, %60–70 HRmax), orta yoğunluklu eğitim grubu (M, %70–80 HRmax), yüksek yoğunluklu eğitim grubu (H, %80–90 HRmax) ve sıcak odasında oturma ile birleştirilmiş orta yoğunluklu eğitim grubu (MHC, %70–80 HRmax). Tüm katılımcılar, Islak Küresel Sıcaklık (WBGT) 33,9 °C ve %70 ± 0,3 göreceli nemde 7 günlük uyumlanma eğitim protokolünden geçti. Müdahale öncesi ve sonrasında fizyolojik göstergeler (kulak sıcaklığı, kalp atım hızı, ter hacmi), serum biyokimyasal parametreleri ve algılanan efor derecelendirmesi (RPE) ölçüldü.
Sonuçlar:
H grubu, L ve M gruplarına kıyasla maksimum kalp atım hızında, çekirdek sıcaklığında ve fizyolojik gerilim indeksinde (PSI) anlamlı derecede daha büyük azalmalar gösterdi (P < 0,01). Serum elektrolit düzeyleri (klor, potasyum, kalsiyum ve sodyum) tüm gruplarda normal aralıkta kaldı. Bununla birlikte, H grubunda anlamlı derecede yükselmiş kas hasarı belirteçleri (CK, CK-MB, LDH), daha yüksek RPE puanları ve pozitif idrar protein sonuçları gözlemlendi (P < 0,01). Dikkat çeken husus, MHC grubunun ter hızı, çekirdek sıcaklığı ve PSI’da L ve M gruplarına kıyasla H grubuyla karşılaştırılabilir iyileşmeler sağlaması, ancak daha düşük CK düzeyleri, daha düşük RPE puanları ve idrar protein anormallikleri olmamasıydı.
Sonuç:
Yoğun yoğunluklu antrenmanlar etkili HA’yı hızlı biçimde ortaya çıkarırken, orta yoğunluklu antrenmanlarla birlikte ısı odasında oturmanın birleştirilmesi, HA indüksiyon verimliliği ile antrenman güvenliği arasında optimal bir denge sağlar. Bu bulgular, aşırı sıcak ve nemli ortamlarda HA antrenmanlarının uygulanması için güvenilir bir referans sunmaktadır.
1 Giriş
küresel ısınma ile birlikte, aşırı yüksek sıcaklık ve nemli hava koşulları giderek daha sık görülür hale gelmiş ve insan sağlığı için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Günümüzde, dünya çapında yaklaşık 2,4 milyar insan sağlığa zararlı yüksek sıcaklık ortamlarında çalışmak zorundadır ve kas krampları, sıcak çarpması ve sıcak krizliği gibi ısınmayla ilgili hastalıklara maruz kalmaktadır (Feng ve ark., 2021; Li ve ark., 2025). Aşırı yüksek sıcaklık ve nemli ortamlar, Islak Küresel Sıcaklık (WBGT) 30,5 °C ve göreli nemin %60’ın üzerinde kontrol edildiği ortamlardır (Racinais ve ark., 2023; Chen ve Zheng, 2025). Aşırı yüksek sıcaklık nemli ortamlarda, yüksek sıcaklık ve nem insan sağlığı üzerinde önemli bir sinerjik etki yapmaktadır (Bu ve ark., 2024). Yüksek sıcaklık ve nem uzun süreli maruz kalma fiziksel ve bilişsel performansı bozmaktadır (Ciuha ve ark., 2024; Wang ve ark., 2025). Dolayısıyla, aşırı yüksek sıcaklık nemli ortamlara karşı uyum sağlama kapasitesi hızlı ve etkili biçimde artırılmalı ve bu durum acil bir pratik öncelik haline gelmelidir.
Tekrarlanan sıcak maruziyeti, fizyolojik ve metabolik uyumları tetikler ve sıcak stresi altında performansı ve güvenliği optimize etmek için fizyolojik stresi azaltır (Zhang ve ark., 2021). Sıcaklaşma (HA) antrenmanı, yüksek sıcaklık ve yüksek nem ortamlarına dayanıklılığı artıran etkili bir proaktif yaklaşımdır. Uzun süreli tekrarlanan sıcak maruziyeti sonucunda gelişen bir dizi uyum yanıtını ifade eder; bu yanıtlar, çekirdek sıcaklığın düşmesi, kalp atım hızı düzenlemesinin iyileşmesi, terleme eşiğinin alçalması ve plazma hacminin artması gibi mekanizmaları içerir (Périard ve ark., 2021; Brown ve ark., 2024; Wickham ve ark., 2021). Son kanıtlar, kuru ve nemli HA’nın benzer uyumları tetikleyebileceğini göstermektedir (McDonald ve ark., 2026). Yine de, kuru sıcak ve nemli sıcak maruziyeti arasındaki fizyolojik farklar nedeniyle, aşırı yüksek sıcaklık ve yüksek nem koşulları altında sıcaklaşma (HA) yanıtlarının ardındaki mekanizmalar iyi açıklanamamaktadır (Tebeck ve ark., 2020).
Uyumların büyüklüğü, antrenman yoğunluğu, süresi, sıklığı ve çevresel koşullar gibi faktörlere bağlıdır (Kelly ve ark., 2023). Bununla birlikte, antrenman yoğunluğu ile HA verimliliği arasındaki ilişkiye dair tutarsız sonuçlar mevcuttur (Roussey ve ark., 2021). McDonald ve ark., antrenman yoğunluğunun, uç sıcak olmayan ortamlarda sıcaklaşma yanıtlarının büyüklüğü üzerinde önemsiz etkiler yarattığını bildirmiştir (McDonald ve ark., 2024). Yine de, katılımcılar aşırı yüksek sıcaklık ve yüksek nem koşullarına maruz kaldığında, antrenman yoğunluğunun HA yanıtlarının belirleyici bir düzenleyicisi olup olmadığı iyi açıklanamamaktadır.
Bu çalışma, antrenman yoğunluğunun aşırı sıcak ve nemli koşullarda fizyolojik ısı uyumulaşması (HA) adaptasyonlarını düzenleyip düzenlemediğini aydınlatmayı amaçladı. Farklı yoğunluklarda aktif antrenman ile ısı kabininde oturmayla birleştirilen orta yoğunluklu antrenmanın HA etkinliği ve fizyolojik güvenliği, aşırı yüksek sıcaklık ve nemli koşullarda termoregülatör indisler, serum biyokimyasal belirleyiciler ve anketler aracılığıyla sistematik olarak değerlendirildi. Bu antrenman programlarının etkinliği ve güvenliği, aşırı yüksek sıcaklık ve nemli ortamlara özgü hızlı, güvenli ve verimli HA protokollerinin geliştirilmesine bilimsel bir temel sağlamak amacıyla değerlendirildi.
2 Yöntemler
2.1 Katılımcılar
Altmış sağlıklı erkek, askeri bir birimden rastgele seçilmiş ve bilgisayar tarafından üretilmiş rastgele sayılar kullanılarak dört gruba rastgele ayrılmıştır (her grupta 15 katılımcı). Dört grup arasında yaş, boy, kilo, Kütle İndeksi (BMI), vücut yüzey alanı ve dinlenme kalp hızı açısından bir yönlü varyans analizi (one-way ANOVA; Tablo 1) ile belirlendiği üzere anlamlı fark yoktur.
| Kalemler | L grubu | M grubu | H grubu | MHC grubu | P-değeri |
|---|---|---|---|---|---|
| Yaş (Yıl) | 23.5 ± 3.2 | 23.8 ± 1.9 | 22.8 ± 2.4 | 22.9 ± 1.7 | 0.156 |
| Boy (cm) | 171.9 ± 5.1 | 173.3 ± 5.0 | 174.8 ± 6.4 | 173.4 ± 5.4 | 0.72 |
| Çıplak vücut kütlesi (NBM, kg) | 67.1 ± 8.7 | 68.8 ± 9.4 | 69.5 ± 11.4 | 67.1 ± 9.8 | 0.56 |
| BMI (kg/m²) | 22.6 ± 2.4 | 22.9 ± 2.9 | 22.6 ± 2.8 | 22.3 ± 2.3 | 0.67 |
| Vücut yüzey alanı (BSA, m²) | 1.8 ± 0.1 | 1.8 ± 0.1 | 1.8 ± 0.2 | 1.8 ± 0.2 | 0.75 |
| Dinlenme KH (vuruş/dakika) | 70.7 ± 5.5 | 73.6 ± 9.5 | 72.7 ± 6.6 | 70.2 ± 7.6 | 0.37 |
L grubu: düşük yoğunluklu grup; M grubu: orta yoğunluklu grup; H grubu: yüksek yoğunluklu grup; MHC grubu: orta yoğunluklu grup ile birlikte ısı odasında oturma grubudur. Tüm veriler ortalama (¯xx¯) ± standart sapma (SD) olarak bildirilmiştir.
Tüm katılımcılar çalışma gereklilikleri ve olası riskler konusunda bilgilendirilmiş ve testlere katılmadan önce yazılı onay vermiştir. Etik onay, Dünya Tıp Birliği’nin Helsinki Bildirisi’ne uygun olarak Askeri Tıp Üniversitesi Etik Kurulundan alınmıştır (AF/SC-08/1.0).
2.2 Çalışma tasarımı
WBGT 33,9 °C (karşılık gelen kuru termometre ortam sıcaklığı 37,5 °C) ve bağıl nem %70 ± 0,3 olduğu simüle edilmiş ortamda koşu bandında koşudan oluşan 7 günlük HA antrenmanı uygulanmıştır. WBGT, hava sıcaklığı ve bağıl nem antrenman süresince her 5 dakikada bir kaydedilmiştir. Maksimum Kalp Hızı (HRmax), HRmax = 208 – 0,7 × yaş formülüyle hesaplanmıştır (Tanaka ve ark., 2001). Katılımcılar, HRmax aralıklarına göre dört gruba ayrılmıştır: düşük yoğunluklu grup (%60-70 HRmax, L grubu), orta yoğunluklu grup (%70-80 HRmax, M grubu), yoğunluklu grup (%80-90 HRmax, H grubu) ve ısı odasında oturmayla birleştirilmiş orta yoğunluklu grup (%70-80 HRmax, MHC grubu). L, M ve H grupları her gün 60 dakika koşu bandında koşu gerçekleştirmiştir. MHC grubunda katılımcılar, 60 dakika yoğunluklu koşu bandı egzersizini takiben ısı odası ortamında 30 dakika ek pasif oturarak dinlenmiştir. Temel ve akklimatizasyon sonrası testler sırasıyla HA antrenmanından önce 24 saat içinde ve sonra gerçekleştirilmiştir. Antrenman protokolleri ve ölçümler Şekil 1‘de gösterilmiştir.
2.3 Ölçüm yöntemleri
Kalp hızının gerçek zamanlı izlenmesi için bir Polar kalp hızı kemeri (POLAR H10, Finlandiya) kullanıldı. Ölçümler sırasında ter ve ortam havası kaynaklı girişimleri azaltmak için su geçirmez yalıtıcı kulak tıkaçı kılıflarıyla donatılmış, kendi geliştirdiği kulak içi çekirdek vücut termometresi (Zhang ve ark., 2025) kulak sıcaklığının gerçek zamanlı izlenmesinde kullanıldı. Çıplak kütle antrenman öncesi ve sonrasında ölçüldü; katılımcılar egzersiz sonrası tamamen havluyla kuruladı (KERN IFS 300K-3, Almanya). Ölçülen kütle farkı ter üretiminin hesaplanmasında kullanıldı. Ter oranı, toplam ter kütlesinin antrenman öncesi çıplak kütle oranının yüzde değeri olarak hesaplandı (Baker, 2017). Buna ek olarak, gövde yüzey alanına normalize edilmiş mutlak ter oranı (g·m−2·h−1) referans ter çıkışı indeksi olarak da hesaplandı. Fizyolojik stres indeksi (PSI), antrenman sırasında maksimum vücut sıcaklığı (T(t)), bazal vücut sıcaklığı (T(0)), maksimum kalp hızı (HR(t)) ve dinlenme kalp hızı (HR(0)) temel alınarak hesaplandı.
P
S
I
=
×
T
(
t
)
−
T
(
)
39.5
−
T
(
)
+
×
H
R
(
t
)
−
H
R
(
)
−
H
R
(
)
P
S
I
=
5
×
T
(
t
)
−
T
(
0
)
39.5
−
T
(
0
)
+
5
×
H
R
(
t
)
−
H
R
(
0
)
180
−
H
R
(
0
)
Kan örnekleri; serum elektrolitleri (potasyum, sodyum, klor, kalsiyum), miyokard enzimleri ( kreatin kinaz (CK), kreatin kinaz-MB (CK-MB), α-hidroksibüirat dehidrogenaz (α-HBDH), laktat dehidrogenaz (LDH)), karaciğer fonksiyon belirleyicisi alanin aminotransferaz (ALT) ve inflamatuar faktör interleukin-6 (IL-6) dahil olmak üzere biyokimyasal parametrelerin analiz edilmesi için 0. gün, 3. gün ve 7. günde alındı. İdrar örnekleri; idrar keton cisimleri ve idrar proteini ölçümleri dahil böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesi için toplandı. Tüm biyokimyasal analizler Roche cobas 8000 analizörü (İsviçre) kullanılarak gerçekleştirildi.
Borg 6-20 Algılanan Efor Skalası (RPE) tüm katılımcılar tarafından her gün antrenman sonrasında derhal dolduruldu (Foster ve ark., 2021; Gao ve ark., 2026).
2.4 İstatistiksel analiz
Tüm istatistiksel analizler GraphPad Prism 9.5.1 üzerinden yapıldı. Tüm fizyolojik değişkenlerin normalliği Shapiro-Wilk testi ile doğrulandı ve tekrarlı ölçümler verisi için shphericite değerlendirmesi Mauchly testi ile uygulandı. Grup ve zaman etkisinin ana etkileri incelemek amacıyla iki yönlü tekrarlı ölçümler varyans analizi (RM-ANOVA) benimsendi. Anlamlı bir ana etki veya etkileşim tespit edildiğinde, Bonferroni düzeltmesi ile post-hoc çoklu karşılaştırmalar gerçekleştirildi. Tüm skala ögelerinin ortalaması olarak hesaplanan RPE bileşen skoru, diğer fizyolojik göstergelerle tutarlı şekilde RM-ANOVA ile analiz edildi. Sürekli çıktılar ortalama ± standart sapma (SD) olarak ifade edildi. P< 0.05 eşi istatistiksel olarak anlamlı olarak tanımlandı.
3 Bulgular
3.1 Yoğun antrenman, HRmax, çekirdek sıcaklığı ve PSI’de anlamlı azalmalar sağladı
Uzak yüksek sıcaklık ve yüksek nem ortamında farklı antrenman yoğunluklarının fizyolojik göstergeler üzerindeki etkilerini incelemek için HRmax, çekirdek sıcaklığı, terleme hızı ve PSI izlendi. Sonuçlar, L, M ve H gruplarının tümünde HRmax’ta anlamlı azalmalar gözlemlendiğini gösterdi (Şekil 2A; P< 0.01). H grubunda maksimum kalp atım hızında antrenmanın 2. gününden itibaren bir azalma görüldü. 7. güne gelindiğinde H grubunun maksimum kalp atım hızı 0. güne göre %22.39 azalmış ve bu azalma, L grubunda (%10.82) ve M grubunda (%20.61) gözlemlenen azalmalardan anlamlı derecede büyük olmuştu (Şekil 2A; P< 0.01).
Üç grubun da çekirdek sıcaklığı, antrenman günlerinin artmasıyla birlikte sürekli bir düşüş eğilimi gösterdi. 0. güne kıyasla çekirdek sıcaklığı L, M ve H gruplarında sırasıyla 0.58°C, 0.60°C ve 1.05°C azaldı. Dikkat çeken husus, H grubunda antrenmanın 2. gününde çekirdek sıcaklığında bir azalma oluşması ve 7 günlük antrenmanın ardından çekirdek sıcaklığının L grubundan düşük olmasıydı (Şekil 2B; P< 0.01). L, M ve H gruplarında terleme hızları anlamlı derecede azalmış ancak üç grup arasında anlamlı bir fark gözlemlenmemiştir (Şekil 2C). Sıcak ve nemli koşulların termoregülasyon verimindeki artışla birleşerek, termal dengeyi sağlamak için gereken toplam ter miktarını azalttığı, ter bezlerinde bir bozulma olduğunu göstermediği varsayılmıştır.
Tüm gruplarda PSI, antrenman öncesi düzeye göre anlamlı derecede azalmıştır (Şekil 2D; P< 0.01). L, M ve H grupları PSI’da sırasıyla 5. gün, 6. gün ve 5. günde en düşük değerlerine ulaşmıştır. H grubunun 5. gündeki PSI değeri, L ve M gruplarını anlamlı derecede aşmıştır (P< 0.01).
3.2 Yoğun yoğun antrenman kas hasarı biyomarkerlarını, pozitif idrar proteinini ve azalmış serum IL-6 seviyelerini tetikledi
Farklı antrenman yöntemlerinin kan biyokimyasal göstergeleri üzerindeki etkileri analiz edildi. Sonuçlar, elektrolit seviyelerinin (klorür, potasyum, kalsiyum, sodyum) L, M ve H gruplarında klinik normal sınırlar içinde dalgalandığını gösterdi (Şekil 3A; P > 0.05). Kas hasarı biyarkerleri açısından H grubunda CK, CK-MB ve LDH seviyelerinin belirgin şekilde yükseldiği gözlemlendi (Şekil 3B). Üç grubun da ALT seviyeleri klinik normal aralık içindeydi ve gruplar arasında anlamlı fark yoktu (Şekil 3C; P > 0.05).
Antirman süresince L ve M gruplarındaki tüm katılımcıların idrar protein ve idrar keton cisimleri negatif bulundu. Buna karşılık H grubunda 1 katılımcıda (6,7%) pozitif idrar protein saptandı, diğer katılımcıların böbrek fonksiyon göstergeleri normaldi (Şekil 3C). Pozitif idrar protein örneği, ertesi gün dinlenme ve yeterli sıvı alımından sonra negatife döndü ve takip izlemesi sırasında kalıcı bir böbrek fonksiyon bozukluğu saptanmadı. 7 günlük HA antrenmanının ardından L, M ve H gruplarında serum IL-6 ekspresyon seviyelerinin düştüğü görüldü (Şekil 3C, P< 0.05).
3.3 Yoğun antrenman yorgunluğu hafifletmedi ve rahatsızlık bildirimlerini artırdı
7 günlük HA antrenmanının ardından L ve M gruplarında RPE puanları, antrenman günlerinin artmasıyla birlikte düşmeye devam etti. Buna karşılık, H grubunda 7 günlük antrenmanın ardından yorgunluk ölçeği puanlarında anlamlı bir azalma gözlemlenmedi (P > 0.05). Anket sonuçları, yoğun yoğunluklu gruptaki katılımcıların yüzde 75’inden fazlasının kas ağrısı ve baş dönmesi gibi belirgin rahatsızlık bildirdiğini ve bunun L grubundaki (20,0%) ve M grubundaki (33,3%) oranlardan belirgin şekilde yüksek olduğunu gösterdi (Şekil 4; P< 0.05). Sonuçlarımız, sıcak ve nemli ortamlarda yoğun yoğunluklu antrenmanın iskelet kası mekanik yüklemesini değiştirdiğini ve bu da kas ağrısına katkıda bulunduğunu gösteriyor. Aynı zamanda, yoğun terlemeye bağlı vücut sıvı kayımları baş dönmesi ve yüksek RPE değerlerinden sorumlu.
3.4 Orta yoğunluklu antrenman ile sıcak odasında oturma, kas hasarı, böbrek stresi veya aşırı yorgunluk olmadan HA etkisi sağladı
Yoğunluklu antrenmanın HA’yı hızlandırdığı gözlemlenmiş olsa da, kas hasarı, böbrek fonksiyonu göstergeleri ve yorgunluk ölçekleri katılımcılarda önemli derecede yorgunluk oluşturduğunu göstermektedir. HA verimliliğini daha da optimize etmek amacıyla, orta yoğunluklu antrenmana sıcak odasında oturma eklenmiştir. 7 günlük müdahalenin ardından, MHC grubunda terleme oranı, çekirdek sıcaklık ve PSI’da H grubuyla eşdeğer iyileşmeler gözlemlenmiştir. Önemlisi, MHC grubunda anormal idrar proteinine dair bir bulgu saptanmamış ve CK konsantrasyonları H grubunkinden belirgin biçimde daha düşük bulunmuştur (Şekil 5; P< 0.01). Ayrıca, MHC grubunda RPE puanlarında anlamlı bir azalma görülmüştür (Şekil 5; P< 0.01).
4 Tartışma
küresel ısınma ile aşırı hava olayları giderek daha sık yaşanmaktadır. Aşırı yüksek sıcaklık ve yüksek nemli ortamlar, sıcak dengesini, sıvı dengesini, elektrolit dengesini ve enerji metabolizmasını bozarak vücut sıcaklığında artış, hızlı nefes alma ve artmış kalp atım hızı gibi belirtilere yol açmaktadır (Zhou et al., 2025). HA antrenmanı bu olumsuz tepkileri hafifletmekte ve vücudun yüksek sıcaklık ve yüksek nemli ortamlara uyumunu artırmaktadır. Bulgularımız, aşırı yüksek sıcaklık ve yüksek nemli koşullarda yoğunluklu antrenmanın HA’yı hızlı biçimde oluşturabildiğini göstermektedir; ancak kas ve böbrek fonksiyonlarının yakından izlenmesi gerekmektedir. Verimlilikle güvenliği dengelemek amacıyla, orta yoğunluklu antrenman ile sıcak odasında oturma en uygun seçenektir. Bu çalışma, aşırı yüksek sıcaklık ve yüksek nemli ortamlarda sıcak dayanıklılığını ve iş güvenliğini iyileştirmeye katkı sağlamakta ve HA antrenman programlarının oluşturulmasına bir referans sunmaktadır.
Uçucu olmayan termal ortamlarda gerçekleştirilen önceki çalışmalar, antrenman yoğunluğunun ısıya alışma derecesinin son aşaması üzerinde minimal etkiler yarattığını ortaya koymuştur (McDonald et al., 2025). Yüksek ortam neminin buharlaşmaya dayalı soğuma sürecini ciddi biçimde kısıtladığı ve tüm vücudu etkileyen termal yükü artırdığı bilinmektedir. Bu çalışma, antrenman yoğunluğunun uçucu yüksek sıcaklık ve yüksek nem ortamlarında ısıya alışma (HA) büyüklüğünün kritik bir belirleyicisi olduğunu doğrulamıştır. Çok sayıda çalışma, HA müdahalelerinden sonra dayanıklılık egzersizinde performans artışlarının kaydedildiğini belgelemiştir (Hanson et al., 2022; Cubel et al., 2024). Ulaşılan alışma derecesi, uygulanan termal yükün dozuna yakından ilişkilidir. Antimansman yoğunluğu, HA’da kritik bir faktördür, çünkü vücudun yüksek sıcaklık ortamlarına uyumunu etkiler. Kısa süreli, yüksek yoğunluklu antrenman, fizyolojik durumu ve performansı artırmada zaman verimli bir yaklaşım olarak öne çıkmıştır (Hung et al., 2025). Bulgularımız, yüksek yoğunluklu antrenmanın maksimum kalp atım hızını, çekirdek sıcaklığını ve PSI’ı azaltmada en etkili olduğunu göstermektedir. Uçucu yüksek sıcaklık ve yüksek nem koşullarında yüksek yoğunluklu antrenman, daha güçlü ısı stresi tetikleyerek kardiyovasküler sistemin uyumunu hızlandırmaktadır. Yüksek yoğunluklu antrenman, uçucu yüksek sıcaklık ve yüksek nem ortamlarında etkili biçimde HA tetikleyerek, görev icrası için kısa süreli olarak sıcak bölgelere seferber edilmesi gereken, acil durum müdahalecileri gibi grupların ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Buna karşılık, düşük yoğunluklu ve orta yoğunluklu antrenmanlar, yetersiz ısı stresi uyaranı sağlayarak daha yavaş fizyolojik uyum hızları ve 7 gün içinde çekirdek sıcaklığı ve kalp atım hızı gibi göstergelerde sınırlı artışlar üretmektedir.
Terlemenin buharlaşması, sıcak ortamlarda ve yoğun egzersiz sırasında ısı kaybının birincil mekanizmasını oluşturur ve bu soğutma yolu yalnızca düşük bağıl nem altında yeterince işlev görür. Isıya alışma (HA) sırasında ter bezlerinin hassaslığı artar ve sonraki buharlaşmalı soğutma için toplam ter miktarı artırılır (Niu ve Goto, 2024). Cilt kan akışı, ısıyı vücut yüzeyine taşır ve pasif ısı yayılımı yollarını kolaylaştırmak için cilt dokusunu ısıtır: cilt ile ortam havası arasındaki konvektif ısı alışverişi, çevresel yüzeylere radyatif ısı kaybı ve terlemenin buharlaşması yoluyla buharlaşmalı ısı kaybı. Yükselmiş ter miktarı, düşük nem koşullarında buharlaşmalı ısı yayılımını iyileştirir, çekirdek (çekirdek) sıcaklığının yükselmesini yavaşlatır ve daha uzun süreli veya daha yoğun fiziksel efora olanak tanır. Önceki araştırmalar, yüksek nemin terlemenin buharlaşma verimliliğini ciddi biçimde bozduğunu vurgulamıştır. Yükselmiş nem düzeylerinde, cilt yüzeyindeki buharlaşmalı soğutma belirgin biçimde baskılanır ve bütün vücut ısı yayılımı kapasitesi zayıflatılır (Sobolewski ve ark., 2021). Bulgularımız, yoğun egzersiz grubunda 7 günlük HA sonrasında temel ölçümlere göre terlemenin buharlaşma hızının belirgin biçimde düştüğünü gösterdi. Bu olgu, klasik kuru ısı HA gözlemleriyle çelişmez. Buharlaşmanın ciddi biçimde kısıtlandığı sürekli yüksek nem ortamlarında, ısıya alışmış katılımcılar azalmış çekirdek sıcaklığında ve azalmış genel fizyolojik streste termal dengeye ulaşır. Sonuç olarak, termal dengeyi korumak için gereken toplam ter miktarı azalır ve bu da ter bezi yorgunluğu yerine iyileşmiş termoregülasyon verimliliğini temsil eder. Bu nemden bağımlı fizyolojik yanıt, daha ileri mekanistik araştırmalar gerektiren kuru ısıya alışmadan farklıdır (Lei ve ark., 2025).
Kan elektrolit dengesi, su dengesini düzenlemek, kas spazmlarını önlemek ve normal fizyolojik faaliyetleri desteklemek dahil olmak üzere işlevlere sahip, homeostazın korunması için kritik bir fizyolojik temeldir (Rogulski ve ark., 2025). Bulgularımız, üç yoğunluğun da aktif antrenmanının serum elektrolitlerinin stabilitesini koruduğunu göstermektedir. Makul miktarlarda su ve tansayımı ile vücut, su-elektrolit dengesini kendi kendine düzenleyebilir ve IS için iç ortamı stabil hale getirebilir. CK ve CK-MB, kalp ve iskelet kasları dahil olmak üzere çeşitli dokularda bulunan enzimlerdir. Bu enzimlerin yükseltilmiş seviyeleri genellikle miyokard enfarktüsü veya iskelet kası hasarı ile ilişkilendirilir ve IS sırasında kas hasarını değerlendirmek için gösterge olarak kullanılırlar (Oliveira ve ark., 2022). H grubu, kas hasarı belirteçlerinde (CK, CK-MB, LDH) anlamlı derecede daha yüksek değerler göstermiştir; bu durum, aşırı sıcak-nemli ortamda ağır egzersiz yüküyle tetiklenen artmış iskelet kası stresini doğrudan yansıtmaktadır. Artmış terleme hacmi, kan hacmini ve renal filtrasyon hızını azaltır; bu da idrar proteini ekresyonunu etkiler ve aşırı yüksek sıcaklık ve nemli koşullarda akut böbrek yetmezliği riskini artırır (Chapman ve ark., 2021). Bulgularımız, yüksek yoğunluklu grubun pozitif idrar proteinine sahip olduğunu göstermiştir; bu durum, aş antrenman yükleri altında çekirdek sıcaklığın yükselmesiyle, renal kan akımının azalması ve glomerüler filtrasyon membranının geçic olarak artmış geçirgenliğiyle ilişkili olabilir. Bu, yoğun antrenman programlarının uygulanırken kas enerji metabolizmasının ve böbrek fonksiyonunun yakından izlenmesi gerektiğini öne sürmektedir. Günlük antrenman süresinin kontrol edilmesi, antrenman aralarının artırılması ve yeterli su alımının sağlanması gibi önlemler, iskelet kası hasarı ve böbrek stresinin azaltılması için benlenebilir.
Yüksek ortam sıcaklıklarında dayanıklılık performansı, yükselmiş çekirdek sıcaklığı ve sistemik düşük dereceli iltihaplanma gibi faktörler nedeniyle bozulur (Bennett et al., 2024; Xia et al., 2026). Kısa süreli ısı maruziyeti plazma IL-6 seviyelerini belirgin şekilde artırır. Bu hızlı artış, vücuda ısı stres sinyalleri göndererek ardıl metabolik ve bağışıklık düzenlemesini başlatır. IL-6, karaciğer glikojen yıkımını, glikoz üretimini ve yağ mobilizasyonunu teşvik ederek yüksek sıcaklıkta sürdürülebilir egzersiz için enerji alt birimleri sağlar (Kistner et al., 2022). Isı uyumunun ilerlemesiyle birlikte, IL-6’nın tepe seviyesi kademeli olarak azalır, hatta ısıya uyumlanmamış kontrol grubunun seviyesinin altına düşer; bu da vücuda daha fazla anti-iltihaplı bir dengeli duruma girdiğini gösterir. Bulgularımız, ilk ısı maruziyetinin serum IL-6 ifadesini artırdığını ve ısı uyumundan sonra IL-6’nın bazal seviyelere döndüğünü gösterdi. Bu iltihaplanma baskılaması, ısı stresinin yol açtığı hasarın yanı sıra bağırsak bariyer geçirgenliği ve sistemik iltihaplanma yanıtlarını azaltmaya yardımcı olur (Cinca-Morros ve Álvarez-Herms, 2024).
Çalışmamızın, yüksek yoğunluklu antrenmanın HA üzerinde anlamlı bir etkisi olduğunu bulmasına rağmen, katılımcıların yüzde 75’ten fazlası kas ağrısı ve baş dönmesi dahil yorgunluk ve rahatsızlık bildirdi (
Şekil 4
Bu nedenle kas yorgunluğunun yüksek yoğunluklu antrenman sırasında artan iskelet kası mekanik yükten kaynaklandığını, baş dönmesinin ise ortostatik stresi tetikleyen büyük miktarlı ter yoluyla vücut sıvısı kayıplarına ve yükselmiş fizyolojik strese bağlanabileceğini öne sürdük. Bu durum antrenman uyumunu azaltabilir ve hatta yaralanma riskini artırabilir. Pasif sıcak odasında oturma, yoğun antrenmanın aşırı fizyolojik yükünü önlemenin yanı sıra basit pasif antrenmanın yavaş uyum hızını da telafi eder. Bu çalışmada pasif sıcak odasında oturma yöntemi kullanılmıştır. Önemlisi, MHC grubu ter hızı, çekirdek vücut sıcaklığı ve PSI açısından H grubuyla eşdeğer termoregülasyon uyumu göstermiş, ancak daha düşük kas hasarı biyomarkerları ve öznel yorgunluk algısı sergilemiş ve böbrek hasarı sinyallerinden (idrar proteini negatif) kaçınmıştır. Eşit HA verimliliği ile üstün fizyolojik güvenlik arasındaki bu çift avantaj, orta yoğunluklu antrenmanın sıcak odasında oturma ile birleştirilmesini uzun süreli HA müdahalesi için üstün bir protokol haline getiriyor. Fizyolojik göstergelerdeki iyileşme yoğun yoğunluklu antrenmanla karşılaştırılabilir düzeydeyken, öznel yorgunluk önemli ölçüde azalmış ve kas hasarı ya da böbrek stresi görülmemiştir. Daha düşük aktif antrenman yoğunluğu kas glikojen tüketimini ve laktik asit birikimini azaltarak merkezi sinir sistemi yorgunluğunu hafifletir; bu da birleşik grubun yorgunluk ölçeği puanının
yüksek yoğunluklu gruba göre belirgin derecede daha iyiydi. Ayrıca, birleşik antrenman yüksek yoğunluklu fiziksel yükleme gerektirmediği için, özellikle zayıf fiziksel kondisyona sahip bireylerde veya HA’yı uzun süreli olarak sürdürmesi gerekenlerde daha geniş ölçüde uygulanabilir.
Bu çalışma, aşırı yüksek sıcaklık ve yüksek nem ortamlarında verimli HA protokollerini açıklamakla birlikte, birkaç sınırlaması vardır. Birincisi, katılımcılar yalnızca genç ve sağlıklı erkek askeri personel ile sınırlıydı. Bulgular doğrudan kadınlara, yaşlı nüfusa veya altta yatan kronik hastalıkları olan bireylere genellenemez. Dolayısıyla, sonuçların daha çeşitli nüfuslarda daha ileri düzeyde doğrulanması gerekmektedir. İkincisi, müdahalemiz sabit 7 gün sürdü ve antrenman durduktan sonra HA uyarlamalarının ne kadar süreyle korunduğunu değerlendirmek için takip ölçümleri gerçekleştirmedik. Üçüncüsü, pasif sıcak odasında oturma süresinin farklı doz-yanıt eğrileri test edilmedi. Dördüncüsü, kulak içi termometrenin yalıtımlı kılıflarla birlikte önceki laboratuvar çalışmalarında rektal sıcaklıkla iyi uyum göstermiş olsa da, timpanik tip kulak içi sıcaklık ölçümü, öz sıcaklığın dolaylı bir tahmini olarak kalmakta ve sıcak ve nemli koşullarda egzersiz sırasında altın standart olan rektal sıcaklığın gerisinde kalmaktadır (Stevens et al., 2025).
5 Sonuç
Bulgularımız, aşırı yüksek sıcaklık ve yüksek nem ortamlarında yoğunluklu antrenmanın öz sıcaklığı hızlı bir şekilde düşürebileceğini ve kısa sürede HA sürecini hızlandırabileceğini göstermektedir; ancak bu durum iskelet kası yaralanması belirteçlerinin ve böbrek fonksiyonunun yakından izlenmesini gerektirir. Antrenman koşulları ve zaman izin verdiğinde, orta yoğunluklu antrenmanın pasif HA antrenmanı ile birleştirilmesi, yüksek yoğunluklu antrenmanın sağladığı etkiyi aynı derecede sağlayabilirken aşırı kas ve böbrek fizyolojik stresini ortadan kaldırır. Antrenman yönteminin seçimi, antrenman hedeflerine, bireysel uyumluluğa ve antrenman koşullarına göre belirlenmelidir. Ayrıca, bu protokollerin uygulanmasının optimize edilmesi ve hızlı antrenman rejimi içinde güçlü bir sıcak uyumluluk uyaranı sağlaması için gelecekte araştırmalara ihtiyaç vardır.
Açıklamalar
Veri erişim açıklaması
Çalışmada sunulan özgün katkılar makaleye/ek malzemeye dahil edilmiştir. İlgili ek sorular ilgili yazarlara yöneltilebilir.
Ahlak açıklaması
İnsanlar dahil edilen çalışmalar, Askeri Tıp Üniversitesi Etik Kurulu tarafından onaylanmıştır. Çalışmalar yerel mevzuata ve kurumsal gerekliliklere uygun olarak yürütülmüştür. Katılımcılar bu çalışmaya katılmak için yazılı aydınlatılmış onaylarını vermiştir. Makaleye dahil edilen potansiyel olarak kişisel tanımlanabilir görüntü veya verilerin yayımlanması için birey(ler)den ve küçük yaşlıların yasal velisi/akrabasından yazılı aydınlatılmış onay alınmıştır.
Yazar katkıları
CZ: Veri yönetimi, Biçimsel analiz, Yazım – özgün taslak. YD: Veri yönetimi, Yazım – inceleme & düzenleme. WY: Yazım – inceleme & düzenleme. JW: Yazım – özgün taslak, Yazılım. YiH: Yazım – özgün taslak, Metodoloji. YZ: Yazım – özgün taslak, Metodoloji. LY: Veri yönetimi, Yazım – inceleme & düzenleme. HL: Veri yönetimi, Kaynaklar, Yazım – inceleme & düzenleme. PZ: Veri yönetimi, Yazım – inceleme & düzenleme. YG: Veri yönetimi, Yazım – inceleme & düzenleme. LC: Veri yönetimi, Yazım – inceleme & düzenleme. ML: Veri yönetimi, Yazım – inceleme & düzenleme. JZ: Veri yönetimi, Yazım – inceleme & düzenleme. YT: Proje yönetimi, Gözetim, Yazım – inceleme & düzenleme. YR: Proje yönetimi, Gözetim, Yazım – inceleme & düzenleme. YaH: Biçimsel analiz, Proje yönetimi, Kaynaklar, Yazım – inceleme & düzenleme.
Çıkar çatışması
Yazar(lar), bu çalışmanın ticari veya finansal ilişki bulunmayan bir ortamda yürütüldüğünü, böyle bir ilişkinin olası bir çıkar çatışması olarak değerlendirilemeyeceğini beyan etmiştir.
Üretken yapay zeka açıklaması
Yazar(lar), bu metnin hazırlanmasında üretken yapay zekanın kullanılmadığını beyan etmiştir.
Bu makaledeki figürlerle birlikte sağlanan alternatif metinler (alt text), Frontiers tarafından yapay zekânın desteğiyle oluşturulmuş olup, mümkün olduğunca yazarların da katılımıyla doğruluğun sağlanması için makul çabalar gösterilmiştir. Herhangi bir sorunu tespit ederseniz, lütfen bizimle iletişime geçin.
Yayıncının notu
Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarların görüşlerini yansıtır ve bağlı oldukları kuruluşların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini mutlaka temsil etmez. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.
Ekleme materiali
Bu makalenin Ekleme Materiali’ne çevrimiçi olarak şu adresten ulaşılabilir: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphys.2026.1970293/full#supplementary-material
Özet
Anahtar kelimeler
Uçak yüksek sıcaklık ve yüksek nem ortamı, ısıya uyumlanma, ısı kabininde oturma, fizyolojik güvenlik, antrenman yoğunluğu
Başvuru
Zhang C, Dong Y, Yang W, Wang J, Huang Y, Zhang Y, Yang L, Li H, Zhang P, Gao Y, Che L, Li M, Zhang J, Tian Y, Ruan Y ve Hu Y (2026) Uçak yüksek sıcaklık ve yüksek nem ortamında antrenman yoğunluklarının ve ısı kabininde oturmanın ısıya uyumlanmaya etkisi. Front. Physiol. 17:1970293. doi: 10.3389/fphys.2026.1970293
Makale alındı
17 Ağustos 2026
Düzeltildi
09 Ekim 2026
Kabul edildi
15 Ekim 2026
Yayınlandı
13 Kasım 2026
17 – 2026
Giuseppe D’Antona, Pavia Üniversitesi, İtaliya
Daniel E. Newmire, Texas Woman’s University, Amerika Birleşik Devletleri
Mohibullah Khan Marwat, Lahore Üniversitesi, Pakistan
© 2026 Zhang, Dong, Yang, Wang, Huang, Zhang, Yang, Li, Zhang, Gao, Che, Li, Zhang, Tian, Ruan ve Hu.
Bu, erişimi açık bir makaledir ve Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) koşulları altında dağıtılmaktadır. Orijinal yazar(lar)ın ve telif hakkı sahib(ler)inin atıf yapılması ve bu dergideki orijinal yayının, kabul edilen akademik uygulama uygunluğunda belirtilmesi koşuluyla, diğer forumlarda kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir. Bu koşullara uymayan herhangi bir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izinlidir.
* Yan Hu, huyan7785@sina.com.cn; Yan Ruan, ruany819@tmmu.edu.cn; Yanping Tian, tianyp1981@163.com


Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve bağlı oldukları kuruluşların, ya da yayıncının, editörlerin ve hakemlerin görüşlerini temsil etmeyebilir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisinin yapabileceği herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya desteklenmez.