17 Kasım 2026RSS
FUTBOLDÜNYASI
Menü
Ana sayfa / Spor Bilimi

Stres Fizyolojisi, Metabolik Sağlık, Yaşlanma, Egzersiz ve Korku Hafızasını Birleştiren İnteroseptif-Metabolik Korku Döngüsü

Stres Fizyolojisi, Metabolik Sağlık, Yaşlanma, Egzersiz ve Korku Hafızasını Birleştiren İnteroseptif-Metabolik Korku Döngüsü

Özet

\n

Korku hafızası genellikle amigdala, hipokampus ve prefrontal korteks merkezli sinirsel devreler üzerinden modellenir; ancak korku, tehdit sırasında otonomik, endokrin, metabolik ve inflamatuar durumu değişen bir vücutta kazanılır, geri çağrılır ve söndürülür. Bu Perspektif, tehdit sırasında mevcut olan fizyolojik konfigürasyonun korku öğreniminin bağlamının bir parçası haline geldiği İnteroseptif-Metabolik Korku Döngüsü’nü önermektedir. Böylece, daha sonra buna benzeyen durumlar tehditle ilişkili anıların geri çağrılmasını kolaylaştırır ve bu anıları sürdüren durumu yeniden canlandırır. Öğrenme teorisi içsel durumları zaten bağlam olarak ele alır; bu döngü ise fizyolojik durumun kendisini, geri çağırma sırasında mevcutlığı sistemik sağlık, yaşlanma ve fiziksel kondisyon tarafından şekillendirilebilen bir bağlam olarak tanımlar. Mevcut tasarımlarda birbiriyle karıştırılan iki mekanizma ayırt edilmektedir. Durum uyumunda korku, test sırasındaki içsel durumun kazanım durumuna uyması nedeniyle geri döner; durum modülasyonunda ise test sırasındaki uyarılma, söndürmeyle ilgili geri çağırma işlevini spesifik olmayan bir şekilde bozar. Bu ikisini ayıran bir tasarım önerilmektedir: söndürme ve test sırasında durumu manipüle ederken ölçülen kazanım durumuna olan benzerlik nicelleştirilecektir. Fizyolojik durum esnekliği —harekete geçme durumuna girme ve verimli bir şekilde başlangıç seviyesine dönme yeteneği— metabolik disfonksiyon, kronik inflamasyon ve yaşlanma ile azaldığı, egzersizle ise güçlendiği varsayılan bütünleştirici bir kavram olarak tanımlanmaktadır. Egzersiz, fizyolojik yeniden öğrenme olarak yeniden çerçevelenmektedir: anksiyetenin bedensel imzasına tekrarlanan güvenli maruziyet, metabolik ve otonomik adaptasyonla birleşir. İçsel durum uyumu, fizyolojik esneklik, metabolik sağlık, biyolojik yaş ve egzersiz ile söndürme kalıcılığı ve korkunun geri dönüşü arasında bağlantı kuran beş yanlışlanabilir öngörü sunulmaktadır.

\n

1 Giriş

\n

Korku öğrenimi üzerine yapılan araştırmalar, korkunun kazanımı, ifadesi, söndürülmesi ve geri dönüşünü destekleyen sinirsel sistemlerin giderek daha kesin açıklamalarını ortaya koymuştur. Amigdala, hipokampus ve medial prefrontal korteks merkezi ve etkileşimli roller oynar; güncel modeller, söndürmenin orijinal ilişkiyi silmediğini, bunun yerine geri çağırmanın bağlama bağlı olduğu rakip bir öğrenme oluşturduğunu savunur (Phelps ve diğerleri, 2004; Milad ve Quirk, 2012; Craske ve diğerleri, 2014). Bu nedenle korku koşullanması, anksiyete ve stresle ilişkili bozukluklar için merkezi bir translasyonel model haline gelmiştir (Duits ve diğerleri, 2015). Bu makalede “korku”, koşullanmış savunmacı tepkiyi; “tehdit” ise bunu tetikleyen uyaranı ifade eder ve öznel deneyim hakkında herhangi bir iddia içermez (LeDoux ve Pine, 2016); “organizma” ise bütünleşik bir beyin ve vücut sistemi olarak bireyi ifade eder ve korku koşullanması ile stres fizyolojisinin karakterize edildiği memelileri, özellikle kemirgenleri ve insanları kapsar.

\n

Korku koşullanmasında bağlam, tehditle eşleştirilen ayrık ipucundan farklı olarak, öğrenme sırasında mevcut olan arka plan koşullarını ifade eder. Bu koşullar geleneksel olarak dışsaldır: fiziksel ortam, çevredeki duyusal özellikler ve olayın zamanı ile koşulları. İçsel durumlar da bu literatürde eksik değildir. Bouton’un söndürme açıklaması, ilaç durumlarını, hormonal durumları, ruh halini ve zamanı modüle eden bağlamlar olarak ele alır (Bouton, 2002); duruma bağlı söndürme farmakolojik olarak gösterilmiştir (Bouton ve diğerleri, 1990; Mystkowski ve diğerleri, 2003); ve içsel algılama koşullanması, panik bozukluğu öğrenme teorisi modellerinin merkezindedir (Bouton ve diğerleri, 2001). Eksik olan ise otonomik, endokrin, metabolik ve inflamatuar fizyolojik durumun kendisinin bu ikinci tür bir bağlam olarak karakterize edilmesidir. Bu Perspektif bu boşluğu doldurarak, bu içsel bağlamın geri çağırma sırasında mevcutlığının sistemik sağlık, yaşlanma ve fiziksel kondisyon tarafından şekillendirilebileceğini önermektedir.

\n

Tehdit, vücudu anında değiştirir: sempatik aktivasyon kalp ve solunum fonksiyonlarını değiştirir, hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) aktivasyonu glukokortikoid sinyalini değiştirir, enerji substratları harekete geçirilir ve immün aktivite değişir. Stres sadece sinirsel olarak temsil edilmez; o, bütünleşik bir beyin ve vücut durumudur (McEwen, 1998). Burada öne sürülen önerme, tehdit sırasında oluşan fizyolojik durumun, tehdidin öğrenildiği bağlamın bir parçası haline gelebileceğidir. Eğer öyleyse, metabolizma, otonomik düzenleme, inflamasyon, fiziksel kondisyon ve yaşlanma, korkuyu sadece hafıza sisteminin dışından etkilemekle kalmaz, aynı zamanda korku anılarının geri çağrıldığı ve söndürüldüğü içsel bağlamı değiştirerek de etkiler. Bu süreç İnteroseptif-Metabolik Korku Döngüsü olarak adlandırılır (Şekil 1A).

\n

2 Vücut, korku için bir içsel bağlam olarak

\n

2.1 İnteroseptif sinyaller korku öğrenimine katılır

\n

İnterosepsiyon, vücut içinden gelen sinyallerin algılanması, yorumlanması ve bütünleştirilmesidir; fizyolojik düzenlemeye ve duyusal durumlara katkıda bulunur (Critchley ve Garfinkel, 2017; Khalsa ve diğerleri, 2018) ve bu duyular asociatif öğrenmeye dahil olabilir. Panik bozuklukta, solunum ve kardiyovasküler duyular, içsel algılama koşullanması yoluyla öngörücü bir anlam kazanır; öyle ki bedensel sinyallerin kendisi endişe yaratır (McNally, 1990; Bouton ve diğerleri, 2001; Van Diest, 2019). İnteroseptif disfonksiyon çeşitli psikopatolojilerle ilişkilendirilir ve içsel algılama maruziyeti hem fiziksel hem de zihinsel sağlık durumlarında kullanılır (Farris ve diğerleri, 2025). Meta-analizler, anksiyetenin bedensel sinyallerin öznel olarak olumsuz değerlendirilmesi, bunlara odaklanılması ve bunlara karşı hassasiyetle ilişkili olduğunu göstermektedir (Clemente ve diğerleri, 2024), ancak objektif olarak ölçülen kardiyak interoseptif doğrulukla bir ilişki yoktur (Adams ve diğerleri, 2022). Bunlar bir arada değerlendirildiğinde, önemli olan bedensel sinyallerin algılanma hassasiyetinden ziyade, bunların değerlendirilmesidir. Aferent sinyaller aynı zamanda tehdit işlenimini anbean şekillendirir: korku uyaranları, baroreseptör sinyalinin maksimum olduğu kalbin sistol döneminde daha kolay algılanır (Garfinkel ve diğerleri, 2014).

\n

2.2 İçsel durum, bir ipucundan ziyade bir bağlam olarak

\n

Farz edelim ki bir tehdit olayı, bireyde taşikardi, artan solunum çabası, kortizol salgısı ve glukoz mobilizasyonu varken meydana gelmektedir. Geleneksel modeller, tehdit ile dışsal ipuçları arasındaki ilişkilere odaklanır; ancak organizma aynı zamanda yoğun bir içsel algılama bilgi akışı da almaktadır. Bu konfigürasyonun ayrık bir koşullanmış uyaran olarak hareket etmesi gerekmez; bunun yerine, hangi öğrenilmiş ilişkinin —tehdit mi yoksa söndürme mi— öncelikli olarak geri çağrılacağını modüle eden bir içsel fizyolojik bağlam olarak işlev görebilir. Bouton, söndürmeden sonra bağlamların tam olarak bu modüle edici rolü oynadığını savunmuştur (Bouton, 2004; Maren ve diğerleri, 2013). Bu tür bir modülasyon, fırsat belirleme ile ortak özellikler paylaşır, ancak model fizyolojik durumun bir fırsat belirleyici için gereken katı kriterleri karşılamasını gerektirmez.

\n

Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme

\n

Bu profilleri belirleyen dört analitik karar önceden kaydedilmelidir. Ölçümler, bu kavramın kişi içi durum değişikliği olması nedeniyle, her katılımcının kendi başlangıç değerine göre standartlaştırılır ve varsayılan olarak eşit ağırlıklandırılır. Benzerlik, otonomik, metabolik ve inflamatuar ölçümler birbiriyle ilişkili olduğu ve Öklid mesafesinin bunları çift sayması nedeniyle Mahalanobis mesafesi ile indekslenir. Sistemler saniyelerden saatlere kadar değişen zaman ölçeklerinde tepki verdiği için, benzerlik anlık değerler yerine, zorluğa göre ayarlanmış bir tepki penceresi içindeki özetler üzerinden hesaplanır; esneklik için her sistem için toparlanma parametreleri ayrı ayrı tahmin edilir. Her sistem için elde edilen sonuçlar, kompozit skorla birlikte raporlanmalıdır ki, tek bir sistem tarafından yönlendirilen bir kompozit yapı görülebilir olsun.

\n

4 Sonuç

\n

Tehdit algısı, beyin ve vücudun bir bütün olarak koordineli otonom, endokrin, immün ve metabolik değişiklikler geçirdiği süreçte öğrenilir; bu durumlar sırasında ortaya çıkan içsel algısal bilgiler, tehdidin daha sonra nasıl hatırlandığı bağlamının bir parçası haline gelebilir. Dolayısıyla metabolizma, otonom düzenleme, inflamasyon, yaşlanma ve egzersiz, nöral bir hafıza sürecinin dışsal düzenleyicileri değildir; aksine, korku anılarının nasıl erişilebilir hale geldiğini, sürdürüldüğünü ve değiştiğini belirleyen koşulların bir parçasını oluştururlar. Bu bakış açısına göre direnç, yalnızca korkuyu bastırmaktan daha fazlasını gerektirir: bu durumların kalıcı bir içsel tehlike sinyali haline gelmeden mobilizasyon durumuna girip çıkabilme yeteneğini gerektirir. Uyumsuz korku mekanizmalarını anlamak için sadece beynin neyi hatırladığını değil, aynı zamanda vücudun tehlikeyle ilişkilendirmeyi öğrendiği durumu ve bireyin bu durumun yeniden güvenli olduğunu ne kadar kolay öğrenebileceğini de sormak gerekecektir.

\n

Beyanlar

\n

Üretken Yapay Zeka Beyanı

\n

Yazar(lar), bu makalenin hazırlanmasında üretken yapay zekanın kullanıldığını beyan etmiştir. Yazar, yapay zeka destekli bir aracı yalnızca makalenin dilbilgisi düzeltmesi ve tipografik düzenlemesi için kullanmıştır. Tüm teorik çerçeveler, kavramsal argümanlar, literatür seçimi, analizler ve entelektüel katkıların tamamı yazarın kendisine aittir. Herhangi bir yapay zeka aracı, içeriklerin oluşturulması, geliştirilmesi veya önemli ölçüde revize edilmesi için kullanılmamıştır.

\n

Bu makaledeki şekillerin yanında yer alan alternatif metinlerin (alt metin) tamamı Frontiers tarafından yapay zeka desteğiyle oluşturulmuştur ve doğruluğu sağlamak için makul çabalar gösterilmiş, mümkün olan yerlerde yazarlar tarafından da incelenmiştir. Herhangi bir sorun tespit ederseniz lütfen bizimle iletişime geçin.

\n

Yayıncının Notu

\n

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

\n

Özet

\n

Anahtar Kelimeler

\n

yaşlanma, alostaz, anksiyete, egzersiz, sönümleme, korku hafızası, içsel algı, metabolik sağlık

\n

Atıf

\n

Mohiyeddini C (2026) The interoceptive-metabolic fear loop: linking stress physiology, metabolic health, aging, exercise, and fear memory. Front. Physiol. 17:1990423. doi: 10.3389/fphys.2026.1990423

\n

Alınma Tarihi

\n

06 Eylül 2026

\n

Revize Tarihi

\n

19 Ekim 2026

\n

Kabul Tarihi

\n

23 Ekim 2026

\n

Yayın Tarihi

\n

16 Kasım 2026

\n

17 – 2026

\n

Angela J. Grippo, Northern Illinois University, Amerika Birleşik Devletleri

\n

M. David Diggs, University of Alabama at Birmingham, Amerika Birleşik Devletleri

\n

Corey B. Schuler, Augsburg University, Amerika Birleşik Devletleri

\n

© 2026 Mohiyeddini.

\n

Bu, Creative Commons Atıf Lisansı (CC BY) şartları altında dağıtılan açık erişimli bir makaledir. Orijinal yazar(lar) ve telif hakkı sahibi(leri)nin belirtilmesi ve bu dergideki orijinal yayına kabul edilen akademik uygulamalara uygun olarak atıfta bulunulması koşuluyla, diğer platformlarda kullanılması, dağıtılması veya çoğaltılmasına izin verilir. Bu şartlara uymayan hiçbir kullanım, dağıtım veya çoğaltma izni verilmemektedir.

\n

*İletişim: Changiz Mohiyeddini, [email protected]

\n

Bu makalede ifade edilen tüm iddialar yalnızca yazarlara aittir ve yazarların bağlı olduğu kurumların, yayıncının, editörlerin veya hakemlerin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir. Bu makalede değerlendirilebilecek herhangi bir ürün veya üreticisi tarafından yapılabilecek herhangi bir iddia, yayıncı tarafından garanti edilmez veya onaylanmaz.

Frontiers | The interoceptive-metabolic fear loop: linking stress physiology, metabolic health, aging, exercise, and fear memory
Frontiers | The interoceptive-metabolic fear loop: linking stress physiology, metabolic health, aging, exercise, and fear memory

\n

İlginizi Çekebilir: Yönelim Değiştirme Eksikliği Genç Futbolculara Özgü Bir Görev mi? Ön Analiz →

\n

Kaynak: Frontiersin ↗